ZİYARETÇİ DEFTERİ : Sorularınızı, görüşlerinizi ve eklenmesini istediklerinizi yazabilirsiniz.

VISITOR'S BOOK : Please write us your questions, comments and suggestions.

Özel mesajlarınız için / For private messages : Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir

MARKLİNCİLER İÇİN DIGITAL

Birkaç yıl önceye kadar çok yüksek bütçeler gerektiren digital sistemler malzeme fiyatlarının düşmesi ile oldukça yaygınlaşmaya başladı. Siz de analog setinizi digitale çevirmek veya model trenciliğe digital ile başlangıç yapmak istiyor fakat işin içine "digital" girdiği için kafanız karışıyorsa bu yazı sizin için.

Öncelikle digital sistemin özünde ne olduğuna bakalım: analog sistemlerde raylar üzerindeki lokoları kontrol etmenin tek yolu ray üzerindeki akımı azaltıp arttırmaktır. Durum böyle olunca raylar üzerindeki tüm lokolar aynı miktarda akım ile yani birbirlerine yakın hızlarda çalışmak zorundadırlar. Digital sistemlerde ise ray üzerindeki akım artık bir kontrol unsuru olmaktan çıkar ve kontrol mesajlarını taşıyan bir medyaya dönüşür. Bu durumda kontrol mesajlarını taşımak için raylarda sürekli akım olmalıdır. Bahsettiğimiz komutlar bir "kumanda" tarafından üretilir, "digital adaptör" tarafından akıma enjekte(!) edilir ve sistem üzerindeki "decoder"lar tarafından okunurlar. Decoderlar lokolar üzerinde olduğu gibi, vagonlarda, makaslarda, sinyallerde ve fonksiyonel her unsurda kullanılabilir.

Fotoğraf: Marklin'in ilk digital kumandası - 6036 Control 80f

Not: Teknik olarak digital kumanda bir mesajı kodlara çevirir yani "decode" eder, decoder dediğimiz nesne ise bu kodlanmış mesajların kodlarını çözer yeni "encode" eder. Kısaca şu anda literatüre "decoder" olarak yerleşmiş nesnenin adı "encoder" olmalıydı - maalesef bunun suçlusu da Marklin'dir.

Fotoğraf: Marklin'in en popüler digital kumandası - 60652 Mobile Station

Akla gelebilecek bir soruyu hemen cevaplayalım: madem sistemde sürekli akım var ve komutlar akım içinden tüm decoderlara yollanıyor bu durumda her decoder hangi komutu uygulayacağını nereden biliyor? Digital kumanda ürettiği komutları "paket"ler halinde sisteme verir. Bu paketlerin içinde diğer bilgiler ile birlikte adres bilgisi de mevcuttur. Bu adres o komutun hedefi olan decoderin adresidir. Her decoder her komutu alır ancak sadece kendisi için gönderilmiş olanları uygular.

Kolayca anlaşılabileceği üzere digital sistemlerde 3 temel unsur vardır. Mevcut analog setini digitale çevirmek isteyenlerin de, digital ile başlangıç yapacak olanların da bunları edinmesi yeterli olacaktır (tabi digital bir set almanız durumunda içindeki lokomotif/ler zaten decoderli olacaktır - yani ayrıca decoder almanıza gerek kalmayacaktır).

Digital sistemlerde, mesajın içinde hareket ettiği akımın tipi önemini yitirir. Felsefi anlamda (forum üyemiz uluozgur'e göre örneğin) içinde dalga hareketi oluşan akım doğru akım bile olsa vasfını yitirip alternatif akıma dönüşür. Her durumda günümüzdeki tüm decoderlar akım tipini tespit eder ve ona göre çalışır. Bu durumda kullanılan marka veya digital sistem de marka bağımlı olmaktan kurtulur: yani aslında orijinalinde Marklin/Motorola formatı kullanılan Marklin Digital HO lokolarına herhangi bir DCC decoder takıp Trix digital kumanda ile yürütebilirsiniz. Yada tam tersi, bir DC Fleischmann sette lokolara Marklin decoder takıp Mobile Station kumanda ile digitale geçebilirsiniz. Önemli olan tek şey bir digital kumandanın, ürettiği mesajları anlayacak decoderler ile beraber kullanılması; yani kurgu üstünde herkesin aynı "lisanı" konuşmasıdır.

Fotoğraf: Yeni nesil Marklin digital kumanda - 60212 Central Station

Digital sistemlerin ilk örneği "Delta" adı altında Marklin tarafından üretilmiştir. Daha sonra Motorola ile işbirliği ile Marklin/Motorola digital formatı ve günümüzde kullanılan fx (tek yönlü) ve mfx (multiprotokol - iki yönlü) decoderlar geliştirilmiştir. Formatların önemi digital kumanda ile decoderi "konuşturacak" protokolü belirlemesidir.

Bugün piyasada her üreticinin kullandığı değişik marka ve formatta decoderlar bulunmaktadır: NMRA tarafından standart haline getirilen DCC (Digital Command Control - zannedildiğinin aksine DC ile hiçbir alakası yoktur) formatı, Fleischmann'ın da kullandığı Lenz formatı gibi. En bilinen üreticiler ise ESU ve Uhlenbrock'tur. Decoder üreticileri tüm markalar için decoder üretmektedir. Türkiye'de de Viking adı altında Marklin/Motorola formatında decoderlar tasarlanmakta ve üretilmektedir.

Gelelim digitale geçiş konusuna: Yapılacak en önemli iş sistem (format) konusunda karar vermektir. Doğal olarak Marklin kullanıcıları Marklin/Motorola tercih edecektir - ve bu birçok sebepten dolayı (geriye doğru uyumluluk, yeni teknolojiler, fiyat, vs.) doğru bir tercih olacaktır. Halihazırda analog DC kullananlar için (Fleischmann kullanıcıları dahil) en uygun format DCC gibi görünmekte.

Kullanılacak format belirlendikten ve gerekli malzemeler alındıktan sonra her "digital özürlü" kişinin kabusu başlar: decoderları lokolara takmak ... Aslında çok çok kolay olan bu işlem için gerekli tek şey lehim yapabiliyor olmaktır.

Not: Bundan sonra anlatılacak olanlar ile ilgili detaylı yazıların linkleri en alttadır.

Evet, elimizde bir decoder ve bir loko var. Sakin kafa ile düşünüldüğünde decoderin yapacağı iş şu: kendisine ulaşan ve kendisi için olan komutlara göre loko üzerindeki değişik yerlere (farlar, buhar jeneratörü, motor, vs.) akım gönderecek. Yani decoder üzerindeki kablolar doğru yerlere lehimlemek yeterli. Peki doğru yerler nereler? Önce decoder tarafına bakalım çünkü çok kolay: el kitabında hangi renk kablonun ne işe yaradığı mutlaka yazılıdır. İki adet kablo "giriş" ve (decoder tipine göre değişir) en az iki kablo "çıkış" olacak.

Bazı decoderlarda tüm ek fonksiyonlar için eksi/toprak (-) çıkış bulunur, bazılarında ise eksi çıkış bir tanedir ve tüm fonksiyonlara hizmet eder.

ÖNEMLİ NOT: Decoder takarken loko kesinlikle rayların üzerinde olmamalı, herhangi bir şekilde elektrik almamalıdır.

Öncelikle lokonun toprak (-) ve artı (+) akım ALDIĞI noktaları belirlemek gerekir: Marklin/HAMO ve diğer DC 2 ray modellerde akım sağ ve sol teker takımlarından alınır. Eğer sadece tek bir teker takımına tek bir kablo bağlıysa o tekerler (+) uçtur, lokonun gövdesi diğer teker takımına bağlıdır ve toprak ucudur.

3 ray lokolarda (+) uç palete ve (-) uç şasiye bağlıdır.

Bu uçlar belirlendikten sonra decoderin GİRİŞ uçlarına lehimlenir.

Geldik decoder çıkışlarının fonksiyonlara dağılmasına. Önce motor bağlantısını yapalım: decoder üzerinde motora gidecek (+) ve (-) uçlar tespit edildikten sonra bunlar lokonun orijinal motor bağlantıları kesilerek onlara lehimlenir. Eğer motora bağlı orijinal kabloların ikisi de aynı renkte ise bu önemli bir sorun değildir, en kötü şartlarda loko ters çalışır ve siz bir kez daha lehim yapmak zorunda kalırsınız. Lokonun motoru üzerinde uçlar arasında minik bir direnç olabilir - bırakın kalsın.

Fonksiyon bağlantıları yapılmadan önce fonksiyonların toprağı (-) nereden aldığını belirlemek gerekir: eğer lambalar, buhar jeneratörü vs. tüm unsurlara tek bir kablo gidiyorsa bunlar toprağı şasiden alıyor demektir. Yok eğer bunlara iki kablo bağlı ise her birinin ayrı toprak hattı var demektir.

Şimdi; önce decoderin el kitabından lokonuz üzerinde bulunan far, buhar jeneratörü, vs. gibi standart unsurlar için ayrılmış (+) kabloları bulun. Bunları, unsurların (+) uçlarına giden kabloları sıra ile keserek lehimleyin. Unsurlar toprağı şasiden alıyorsa onlara bağlı tek bir kablo var demektir ve bu da (+) uçtur. Yok eğer her unsura iki kablo geliyorsa bunlardan birini kafanıza göre (+) ve diğerini (-) olarak belirleyebilirsiniz.

İşin sonuna gelmek üzereyiz:

Durum 1: decoderiniz üzerinde fonksiyonlar için tek bir (-) çıkış var ise veya bazı fonksiyonlara gidecek (-) uçlar açıkça belirtilmemişse ve fonksiyonlar toprağı şasiden almıyorsa: tüm fonksiyonlara tek bir (-) çıkıştan kablo çoklayın ve fonksiyonların (-) uçlarına bağlayın.

Durum 2: decoderiniz üzerinde bazı veya tüm fonksiyonlar için ayrı (-) çıkış var ise ve fonksiyonlar toprağı şasiden almıyorsa: fonksiyonlara decoder el kitabında tavsiye edilen (-) çıkışları bağlayın.

Durum 3: decoderiniz üzerinde bazı veya tüm fonksiyonlar için ayrı (-) çıkış var ise ve fonksiyonlar toprağı şasiden alıyorsa: decoderdaki herhangi bir (-) çıkışı şasiye bağlayın.

Sonunda bitti!

Püf noktası: Orijinal haliyle decoderiniz bir plastiğe sarılı ise plastiği açmayın, değil ise düzgün izolasyon sağlayacak şekilde koli bantı ile decoderin tamamını sarın.

Çok önemli: AC motorlu lokolarınıza takacağınız decoderlerin çıkışları AC olmalıdır. Aksi halde motorunuza zarar verir. Tüm Delta decoderler, bazı Uhlenbrock decoderleri, ve Viking decoder AC çıkışlıdır.

Son Düzenleme 17/07/2008

Ana Menuye Dönüş / Home Page